เทศกาล งานสงกรานต์

ปัจจุบันเทศกาลสงกรานต์มักตรงกับวันที่ 14-16 เมษายน (ยกเว้นบางปี เช่น พ.ศ. 2551 และ พ.ศ. 2555 ที่สงกรานต์กลับมาตรงกับวันที่ 13-15 เมษายน) อย่างไรก็ตาม ปฏิทินไทยในขณะนี้กำหนดให้เทศกาลสงกรานต์ตรงกับวันที่ 13-15 เมษายน ของทุกปี และเป็นวันหยุดราชการ แต่บางโอกาสก็อาจจะเป็นวันที่ 16 สงกรานต์ ตามจริงแล้วจะเป็นการเฉลิมฉลองวันที่กลางวันกับกลางคืนเท่ากัน ทำนองเดียวกับเทศกาลของชาวอินเดียนโอลี, ชาวจีน จิงหมิง และเทศกาลอีสเตอร์ของชาวคริสต์ การเริ่มต้นของฤดูใบไม้ผลิจะเกิดขึ้นเมื่อพระอาทิตย์เคลื่อนผ่านเส้นศูนย์สูตรของโลก ณ ปัจจุบันจะเป็นวันที่ 21 มีนาคมซึ่งเป็นช่วงที่มีกลางวันกับกลางคืนเท่ากัน

จะเฉลิมฉลองงานสงกรานต์อย่างไร

ก่อนวันสงกรานต์ ในวันที่ 12 เมษายน ผุ้คนจะพากันทำความสะอาดบ้านเรือนของตัวเองและเผาสิ่งที่ไม่ใช้ นี่เป็นวันทำความสะอาดต้อนรับฤดูใบไม้ผลิ ซึ่งถือเป็นหน้าที่ที่ต้องทำ พวกเขาเชื่อว่าสิ่งชั่วร้ายจะไปอยู่กับปีเก่า ซึ่งจะนำความโชคร้ายไปสู่เจ้าของถ้ายังเก็บไว้อยู่และนำไปใช้ด้วยในปีหน้า บางทีก็อาจจะดูเหมือนวันทำความสะอาดเพื่อสุขภาพของปวงชน แต่หนุนหลังด้วยความเชื่อทางวัฒนธรรมที่มีผลต่อสภาพจิตใจของผู้คนมากกว่าเหตุผลที่น่าเบื่อ

เช้าวันแรกของวันสงกราต์ วันที่ 13 เมษายน ผู้คนทั้งหนุ่มสาว ผุ้เฒ่าผู้แก่ จะแต่งตัวด้วยชุดใหม่เอี่ยม พากันไปวัดในหมู่บ้านหรืออำเภอของตัวเอง เพื่อไปถวายภัตตาหารแด่พระภิกษุสงฆ์ โต๊ะยาวจะถูกจัดวางไว้ภายในบริเวณวัด ที่ซึ่งพระสงฆ์จะอุ้มบาตรยืนเป็นแถวอยู่อีกฝั่งของโต๊ะ ผู้คนที่มาชุมนุมกันก็จะพากันเอาข้าวสวย อาหาร ผลไม้ และของหวานใส่ลงไปในบาตร ซึ่งเราสามารถพบเห็นได้ที่วัดนอกเขตกรุงเทพมหานครในวันสงกรานต์ ในขณะที่พระสงฆ์ฉันอาหารบางครั้งก็จะมีการเปิดเพลงเพื่อเป็นการเฉลิมฉลองด้วย

ในตอนบ่ายของวันเดียวกัน ก็จะมีพิธีทรงน้ำพระพุทธรูปและเจ้าอาวาสวัดด้วย ภายหลังเป็นที่รู้จักกันดีในนาม “พิธีทรงน้ำพระ” แนวคิดในการทรงน้ำคือเป็นพิธีกรรมทางศาสนา ในวันนี้คนหนุ่มสาวก็จะไปแสดงความเคารพและขอพรจากผู้สูงอายุที่ตัวเองนับถือ พวกเขาจะเทน้ำหอมลงในฝ่ามือของผู้เฒ่าผู้แก่และให้ของขวัญเป็นผ้าเช็ดตัวและสิ่งของจำเป็นในการอาบน้ำอื่น ๆ ในสมัยก่อนจะเป็นการอาบน้ำจริงซึ่งคนหนุ่มสาวจะช่วยผู้เฒ่าผู้แก่อาบน้ำและเปลี่ยนจากผ้าเก่าเป็นผ้าใหม่ที่คนหนุ่มสาวนำมามอบให้เป็นของขวัญ ซึ่งเป็นการแสดงความเคารพต่อผุ้สูงอายุในเทศกาลปีใหม่

หน้าที่ที่จะต้องทำอีกอย่างในวันสงกรานต์คือพิธีกรรมทางศาสนาที่เรียกว่า พิธีบังสกุล เพื่อเป็นการรำลึกถึงผู้ตาย เมื่อมีคนตายและเผาไปแล้วเถ้ากระดูกของคนจะถูกผังไว้ที่ต้นไม้ ต้นไม้เหล้านั้นเราก็จะพบได้ที่พื้นแทบทุกวัด นี่เป็นสัญลักษณ์ของการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าซึ่งเปรียบเหมือนกับต้นไม้ที่พระพุทธเจ้าทรงประทับตอนเข้าฌาณและทรงตรัสรู้ ถ้าหากว่าเค้าสามารถสร้างพระเจดีย์หรือสถูปในวัดได้ ก็จะเก็บเถ้าและกระดูกไว้ในนั้น ระยะหลังห่อกระดูกบางครั้งก็จะเก็บเอาไว้ที่บ้านในกระปุก พอถึงวันสงกรานต์พิธีกรรมทางศาสนาเพื่อระลึกถึงคนตายก็อาจจะทำโดยพระสงฆ์ หรือทำยังสถานที่ที่เก็บเถ้าและกระดูก หรือบางแห่งชาวบ้านพร้อมเพื่อนบ้านก็จะนำเอากระดูกของคนตายไปยังวัดในหมู่บ้านและทำพิธีร่วมกัน บางท้องถิ่นเทพผู้ปกปักษ์รักษาหมู่บ้านและเมืองก็จะรับของเซ่นไหว้ในวันสงกรานต์เช่นกัน เห็นได้ชัดว่ามีสิ่งที่ชวนให้ระลึกถึงความหลังหรือร่องรอยของบรรพบุรุษและการบวงสรวงวิญญาณในสมัยก่อน